Kitty Jong
Contact

Vertrouwen

januari 2021

Er is de afgelopen maanden terecht veel verontwaardiging geweest over de kinderopvangtoeslagen. Het is inmiddels genoegzaam bekend dat burgers (werknemers in dit geval) bij voorbaat verdacht werden van fraude, dat etnisch profileren een grote rol speelde en dat de overheid haar burgers in de steek heeft gelaten. Maar er is meer.

Begin vorig jaar heeft een coalitie met onder meer de FNV met succes SyRI bestreden, een lerend algoritme dat bedoeld was om te voorspellen wie er uitkerings- of belastingfraude plegen in Nederland, en dat op miraculeuze wijze alleen in de armere wijken van Rotterdam werd ingezet en niet in Laren of Wassenaar. De mensen in Rotterdam waren bij voorbaat verdacht. Etnisch profileren speelde ook hier een grote rol. En alsof de gerechtelijke tik op de vingers nooit heeft plaatsgehad, nam de Tweede Kamer op 17 december 2020 de Wet Gegevensverwerking door Samenwerkingsverbanden aan (WGS aka Super SyRI). Een wet die het mogelijk maakt om databases van overheid en bedrijven op een totaal ondoorzichtige manier aan elkaar te koppelen onder het mom van opsporing van zware criminaliteit. Maar er is meer.

Behalve wantrouwen heerst er namelijk een ander gedachtegoed in Den Haag: je zult het als burger voelen als je ondersteuning van overheidswege nodig hebt. Een akelige bijvangst van het neoliberale denken dat de markt centraal stelt en mensen die het op eigen kracht niet ‘redden’ bij voortduring aan dat feit herinnert. Denk aan de eigen bijdrage in de zorg (die vooral mensen treft die veel zorg nodig hebben), maar het is ook de filosofie achter de toeslagen: druk de mensen maar met hun neus op de feiten wat de verzorgingsstaat kost. En als je gebruik moet maken van het vangnet dat wij bijstand noemen, eisen we als samenleving een vorm van vergelding. En naast de verplichte tegenprestaties zijn dat de sancties die gemeenten opleggen aan bijstandsgerechtigden.

Ach en wee wordt er geroepen in politiek Den Haag. Ook door politici uit het voormalige kabinet Rutte II, het kabinet dat die strenge aanpak bedacht. Want wat op een abstract niveau een daadkrachtig beleid leek (pak ze maar aan die labbekakken die frauderen met ons gemeenschapsgeld), daar blijken in de praktijk schrijnende verhalen achter schuil te gaan. Wat wij als FNV allang wisten. En niet alleen wij. Onderzoeksjournalist Bart de Koning schreef er in 2017 al een boek over: Vriendjespolitiek. Over hoe wittenboordencriminaliteit nauwelijks wordt aangepakt, maar vermeende bijstandsfraudeurs des te harder. En wij brachten als FNV een rapport uit: Snelweg of Karrenspoor. Met daarin een trieste bloemlezing van voorbeelden over onterecht opgelegde sancties, misverstanden die tot fraude worden bestempeld en een hardvochtige overheid. Dit is allemaal al jaren bekend. Maar zelfs het feit dat na invoering van de participatiewet mensen met een beperking ook in de bijstand kwamen, heeft landelijke en lokale wet- en regelgevers nooit van gedachten doen veranderen.

Er waait nu blijkbaar een andere wind. Het zal iets met verkiezingstijd te maken hebben. Wie zal het zeggen. Vooralsnog zeg ik: ‘eerst zien, dan geloven’, want Super SyRI werd gesteund door een flinke meerderheid in de kamer. Maar voorlopig doen wij er namens onze achterban van uitkeringsgerechtigden graag ons voordeel mee. Schrap het hardvochtige sanctiebeleid. Verhoog de beslagvrije voet, ook bij recidive. Stop de verplichte tegenprestatie. Schaf de kostendelersnorm af en verruim bijverdienmogelijkheden. En stimuleer de regelvrije bijstand.

Vertrouwen in de burger is nodig, ook als die in de bijstand zit of anderszins steun nodig heeft. Als de coronacrisis iéts duidelijk heeft gemaakt is dat het iedereen kan overkomen.

website by Madebyjong
closearrow-circle-o-downalign-justify linkedin facebook pinterest youtube rss twitter instagram facebook-blank rss-blank linkedin-blank pinterest youtube twitter instagram